87 lat temu rozpoczęła się II wojna światowa. Bydgoszczanie zostali jej ofiarami bardzo szybko. Uroczystości na Starym Rynku [ZDJĘCIA]

Rocznicowe uroczystości na Starym Rynku / Fot. R. Sawicki/UMB

Już 1 września 1939 pierwszy nalot Luftwaffe przeżyli mieszkańcy Bydgoszczy. Drugiego dnia wojny bomby spowodowały pierwsze ofiary w mieście. Bydgoszcz szybko i w tragiczny sposób poznała, czym będzie II wojna światowa. We wtorek (1 września) mieszkańcy i władze uczcili pamięć ofiar.

Ostatni dzień pokoju – 31 sierpnia 1939 przypadał w czwartek. To ostatni dzień pokoju w naszym mieście i całym kraju. Bydgoszcz żyła spokojnie. Na ulicach pojawiły się harcerskie patrole. Ludzie poszli jeszcze do kina i teatru. Następnego dnia na bydgoskie lotnisko spadły już pierwsze bomby. Na pierwszej stronie „Dziennika Bydgoskiego”, który ukazał się 31 sierpnia 1939 (cena – 20 groszy) bydgoszczanie zobaczyli wielki tytuł „Odroczenie na 24 godziny. Hitler gra na zwłokę i koncentruje wojska nad granicą Polski”. Wojna czaiła się więc i była blisko. Rzeczywiście – oddalona zaledwie o niespełna dobę. Wyczuwa się ją oczywiście w mieście. Czwartek (31 sierpnia 1939) był ciepłym i słonecznym dniem. Mieszkańcy miasta spacerujący z „Dziennikiem Bydgoskim” zauważyli stojących w wielu punktach miasta harcerzy i harcerki. Mieli za zadanie wystawienie posterunków informacyjnych. Trwały różne zbiórki. Polski Biały Krzyż namawiał do przynoszenia do swego punktu przy Słowackiego 3 darów dla żołnierzy: od gazet i czasopism po szachy, warcaby, ołówki, atrament i krucyfiksy oraz różańce. Dyżurowały nocne apteki: Pod Łabędziem, Staromiejska na Długiej i Przy Bielawach.

Ludzie poszli jeszcze tego dnia do teatru. W naszym Teatrze Miejskim wystawiono komedię Marii Jasnorzewskiej-Pawlikowskiej pt. Powrót mamy. Zapowiedziano już także, że teatr 1 września będzie nieczynny – z powodu próby generalnej, bo 2 września miał się już rozpocząć nowy sezon. Szykowano premierę „Przeprowadzki” K.H. Rostworowskiego. Nie odbyła się. Czynne były kina. W „Kristalu” na Gdańskiej można było obejrzeć „Pepe le Moko” z Jeanem Gabin, a w „Lido” komedia „Subretka”. Wszędzie jednak wyczuwało się napięcie.

Już 1 września bydgoszczanie usłyszeli także syren alarmu przeciwlotniczego. Bombowce Luftwaffe miały za cel atak na lotnisko. Około godz. 12 bomby spadły na hangary i płytę lotniska. Samolotów już tam nie było, bo wcześniej odleciały na lotniska polowe. Bomby spadły także na dworzec kolejowy i koszary 62 pułku piechoty przy ul. Warszawskiej. Nie wyrządziły większych szkód. Po południu 1 września pierwsi uchodźcy wsiadali do pociągu, który miał ich odwieźć w głąb kraju. 

Uroczystości na Starym Rynku

– „Nasze dzieciństwo skończyło się w jednej chwili, wraz z pierwszym wystrzałem” – te słowa, przytaczane w wielu wspomnieniach świadków historii obnażają prawdę o tragedii wojny. 87 lat temu wiele młodych Polek i Polaków zostało odartych z nadziei i marzeń. Dźwięk szkolnego dzwonka zastąpił ryk syren alarmowych i huk wystrzałów. Zarówno dla nich, jak i milionów innych uczestników rozpoczynającej się właśnie wojny zakończył się czas beztroski. 1 września 1939 roku wybuchł najbardziej tragiczny konflikt zbrojny XX wieku – przypominał we wtorek (1 września) prezydent Bydgoszczy Rafał Bruski podczas uroczystości na Starym Rynku. Asystowało wojsko, kompania honorowa Garnizonu Bydgoskiego. Obecny był wojewoda Michał Sztybel. Na Starym Rynku odbył się Apel Pamięci. W ramach kolejnej edycji akcji „Nocna Zmiany Miasta”, Harcerze Zrzeszenia Harcerskiego Piąta.PL we współpracy z miastem Bydgoszcz oznaczyli biało-czerwonymi kokardami miejsca pamięci – pomniki, tablice upamiętniające wydarzenia oraz postaci związane z II wojną światową.

Wcześniej przedstawiciele władz miasta, zastępca prezydenta Łukasz Krupa, wiceprzewodnicząca Rady Miasta Elżbieta Rusielewicz oraz parlamentarzyści złożyli kwiaty na Cmentarzu Bohaterów Bydgoszczy, gdzie pochowani są Bydgoszczanie, ofiary niemieckich zbrodni z jesieni 1939 roku w mieście. O godz. 15 w katedrze odbyła się msza w intencji Ojczyzny. Po mszy świętej uroczystości przeniosły się na Stary Rynek.