Studnia z Bartodziejów służyła mieszkańcom w XVI wieku. Suszono ją ponad rok, by mogła trafić do muzeum [ZDJĘCIA]

Studnia po konserwacji pojawiła się na ekspozycji / Fot. Muzeum Wodociągów w Bydgoszczy

Po ponad trzech latach od odkrycia przy Brdzie XVI-wiecznej, drewnianej studni, trafiła ona do Muzeum Wodociągów w Bydgoszczy. Samo jej suszenie trwało czternaście miesięcy. Archeolodzy znaleźli ją przed budową osiedla mieszkaniowego przy ul. Fordońskiej.

Od 20 października Hali Pomp w Lesie Gdańskim na poziomie -1 można podziwiać zabytkową studnię zrębową z drugiej połowy XVI wieku, którą pod koniec czerwca 2023 roku odnalazła para bydgoskich archeologów – Wojciech i Anna Siwiak, podczas prowadzenia nadzoru archeologicznego na obszarze prac ziemnych na terenie działki przy ul. Fordońskiej 16 w Bydgoszczy. Odkrywców zadziwił fakt lokalizacji studni zaledwie 20–30 m od koryta rzeki Brdy.

Woda wypływała, gdy ją wyciągali

Para archeologów zaproponowała wówczas, aby ten niecodzienny eksponat pochodzący z historycznych przedmieść Bydgoszczy trafił do właśnie tego Muzeum Wodociągów. Na początku lipca 2023 roku pracownicy muzeum przy wsparciu pracowników ze Stacji Wodociągowej SW1 rozpoczęli pod nadzorem archeologów demontaż zabytkowej studni. Prace trwały kilka godzin. A cały proces zakończył się sukcesem.

– Podczas jej wydobywania wciąż delikatnie napływała do niej woda z najpłytszych warstw wodonośnych. Pewnego rodzaju zagadką jest cylindryczny obiekt wewnątrz niej. Prawdopodobnie ów drewniany wydrążony element spełniał funkcje filtracyjne, o czym mogą świadczyć znajdujące się w nim warstwy tłucznia kamiennego, pokruszonej ceramiki i żwiru – informowało trzy lata temu Muzeum Wodociągów.

Później elementy studni zostały przetransportowane do pracowni konserwatorskiej Muzeum Archeologicznego w Biskupinie. Tam najpierw przeprowadzono dokładne oczyszczenie zabytku z pozostałości ziemi i piasku. Potem części umieszczono w wannie i rozpoczęto zabiegi dezynfekcyjne z zastosowaniem preparatu biobójczego. W dalszej kolejności wykonano konserwację za pomocą impregnacji jednostopniowej z zastosowaniem wodnych roztworów polietylenoglikolu.

Po zakończeniu impregnacji deski wyjęto z roztworu i poddano kontrolowanemu procesowi suszenia. Prowadzono je w sposób stopniowy, umożliwiający ograniczenie naprężeń i ryzyka powstawania dalszych deformacji oraz pęknięć drewna. Proces suszenia trwał czternaście miesięcy.

Dodatkowo z dranic pobrano próbki do badań dendrochronologicznych. Na ich podstawie ustalono, że elementy wykonano z pnia drzewa ściętego krótko po roku 1567 roku.

Co więcej, obserwacje mikroskopowe wykazały, że dranice wykonano z drewna sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris L.), natomiast wydrążona kłoda to dąb (Quercus robur L.). To ona prawdopodobnie spełniała funkcje filtracyjne, o czym mogą świadczyć znajdujące się w nim warstwy tłucznia kamiennego, pokruszonej ceramiki i żwiru.

Studnia pochodzi z XVI wieku. Teren, na którym ją znaleziono do 1920 roku należał do wsi Bartodzieje Wielkie. Źródła z XVIII wieku wskazują, że w tym miejscu funkcjonował folwark.

Jest do obejrzenia w muzeum

Studnię można teraz zobaczyć z bliska w Hali Pomp. Godziny otwarcia Muzeum przy ul. Gdańskiej 242:

poniedziałek – piątek: 09:00-16:00

sobota – niedziela: 10:00-18:00.

W zasobach muzeum znajduje się ponad 1500 eksponatów. Dostępne są w Wieży Ciśnień (ul. Filarecka), Hali Pomp oraz wokół niej (ul. Gdańska).