Zdigitalizowaną mapę można podziwiać na stronie biblioteki Gallica/fot. Gallica.bnf.fr
Na tej mapie Bydgoszcz i jej okolice wyglądają zupełnie inaczej niż dzisiaj. Widać Brdę i Kanał Bydgoski, dawne wsie, folwarki, młyny i drogi. Wśród nich można odnaleźć wiele miejsc, które doskonale znamy współcześnie. To osiedla, w których mieszkamy. Trzeba tylko przyjrzeć się uważnie – tytuł planu i część opisów zapisano po francusku, a nazwy miejscowości pojawiają się w różnych formach.
Nie wiadomo dokładnie, kiedy powstał ani kto go wykonał. Pochodzi z czasów wojen napoleońskich. Tytuł 200-letniego dokumentu możemy przetłumaczyć mniej więcej „Plan nowego Kanału Bydgoskiego, za pomocą którego ustanowiono połączenie wodne między Notecią, Brdą i Wisłą”. Kartograf zamieścił na nim główne miasta, folwarki, lasy i stawy. Bromberg (niemiecka nazwa Bydgoszczy jest na mapie) to jeden z głównych punktów na trasie żeglugi. La Brah to Brda, La Vistule to Wisła, Notecią jest La Netz. Po lewej stronie stronie Nakel czyli Nakło nad Notecią. Langenow to Łęgnowo. Daleko po prawej, Fordon nad Wisłą, dziś największa dzielnica Bydgoszczy.
Bydgoszcz na francuskiej mapie
Na niezwykły dokument zwrócili uwagę organizatorzy Europejskich Dni Dziedzictwa w Kujawsko-Pomorskiem. Plan znajduje się w zbiorach Biblioteki Narodowej Francji i jest dostępny w jej cyfrowej bibliotece Gallica. Dokładnej daty jego powstania nie udało się jednoznacznie potwierdzić. Można jednak przypuszczać, że mapa została wykonana przez jednego z francuskich kartografów przebywających na tych terenach w okresie wojen napoleońskich.
Sam cesarz Napoleon przebywał w Bydgoszczy 15 lipca 1807 roku wracając po odniesionym zwycięstwie w bitwie pod Frydlandem. Zatrzymał się wraz z całą świtą na kilka godzin postoju. Do miasta wkroczył od północy, około godziny 4 nad ranem. Według relacji zamieszczonej w ówczesnej prasie miesiąc później w momencie wjazdu cesarza do Bydgoszczy, w mieście zabiły wszystkie dzwony. W imieniu zebranych mieszkańców głos zabrał nowo mianowany prezes Sądu Apelacyjnego w Bydgoszczy hrabia Józef Hutten-Czapski.
Czy rozpoznasz swoją dzielnicę?
Plan jest dość schematyczny, ale jednocześnie niezwykle bogaty w szczegóły. Widać na nim przede wszystkim przebieg Brdy oraz Kanału Bydgoskiego. Przy kanale zaznaczono również śluzy, które były jednym z najważniejszych elementów tej niezwykłej drogi wodnej. Zdaje się, że autor mapy rozróżniał polskie i niemieckie osady. Tak więc mamy dwa miasteczka Fordon i polski Kruszyn.
Największą przyjemność sprawia jednak odnajdywanie na mapie miejsc, które znamy z dzisiejszej Bydgoszczy. Na południe od miasta można dostrzec Szwederowo, zapisane jako Schwedenberg, oraz Górzyskowo – Vorschiscowa. Po obu stronach Brdy zaznaczono Małe i Wielkie Bartodzieje.
Na północy pojawia się natomiast Czyżkówko, opisane jako Cziscowa, a obok zaznaczono również przynależny do miejscowości młyn. Jest także Fordon. Dziś to największa dzielnica Bydgoszczy, ale na dawnej mapie widzimy go jeszcze jako osobny ośrodek położony nad Wisłą.
Warto przyjrzeć się planowi uważnie. Można na nim odnaleźć nie tylko miejscowości i folwarki, ale także główne drogi, niewielkie osady oraz elementy krajobrazu, które pomagają wyobrazić sobie, jak wyglądały okolice Bydgoszczy na początku XIX wieku.
Francuski, niemiecki i nazwy zapisane „po swojemu”
Jedną z najbardziej fascynujących cech mapy jest jej język. Obok francuskich opisów pojawiają się niemieckie nazwy, a część miejscowości została prawdopodobnie zapisana fonetycznie – tak, jak brzmiały dla autora planu lub jak zostały przez niego zasłyszane. To sprawia, że rozszyfrowywanie kolejnych nazw staje się niemal historyczną zabawą. Nie lada wysiłkiem musiało być przepisanie nazwy „Czirsko”; „Pawlowko” czy „Trezewnica”.
W tytule mapy czytamy o „nowym planie żeglugi Kanału Bydgoskiego”, który przedstawia połączenie pomiędzy Notecią, Brdą i Wisłą. Już sam ten opis pokazuje, jak ważną rolę przypisywano Kanałowi Bydgoskiemu i całemu systemowi dróg wodnych, które łączyły różne części Europy.
Plan jest wyjątkowym dokumentem kartograficznym. Według informacji Europejskich Dni Dziedzictwa w Kujawsko-Pomorskiem może być również najstarszą francuską mapą przedstawiającą Bydgoszcz oraz jej najbliższą okolicę. Dzięki digitalizacji można dziś oglądać ją w wysokiej rozdzielczości i samodzielnie wyruszyć na poszukiwanie znanych miejsc.
Pełny plan w wysokiej rozdzielczości można obejrzeć w cyfrowej bibliotece Gallica – Biblioteki Narodowej Francji.
Zapisz się do naszego newslettera!
