Uczestnicy projektu w czasie spotkania/fot. nadesłane
Pieśni, które przez wieki towarzyszyły ludziom w momentach pożegnania, żałoby i przejścia, ponownie wybrzmią – tym razem w formie koncertu, opowieści i wspólnego doświadczenia.
Koncert otworzy krótka opowieść antropologiczna zatytułowana „Puste noce, szczodre dnie – o śmierci, pożegnaniu, obrzędach przejścia i praktykowaniu pamięci w kulturze tradycyjnej”, którą poprowadzi Ewa Grochowska – śpiewaczka, badaczka tradycji muzycznych wsi polskiej i doktorka nauk humanistycznych. Wprowadzenie ukaże pieśni żałobne jako integralną część dawnego systemu wierzeń i praktyk, w którym śmierć, wesele, obrzędy rodzinne oraz cykl roczny tworzyły spójną całość.
Centralnym punktem wieczoru będzie koncert chóru pieśni żałobnych, będący efektem kilkumiesięcznej pracy warsztatowej uczestników projektu. Publiczność usłyszy utwory inspirowane tradycyjnymi pieśniami żałobnymi, jednak opracowane na nowo – nie jako rekonstrukcje, lecz autorskie formy muzyczne powstałe w dialogu z dawnymi melodiami, tekstami i kontekstami obrzędowymi.
Brzmienie chóru wzbogacą zaproszeni bydgoscy muzycy i artyści, m.in. Kevin Górzyński, Wojciech Jachna, Łukasz Owczarzak, Małgorzata Dziemitko-Magrowska, Sławomir Szudrowicz, Piotr Różycki, Tomasz Preficz oraz Tim Sanford. Całość poprowadzi i wyreżyseruje Grzegorz Pleszyński – artysta wizualny, performer i twórca interdyscyplinarny.
Śmierć i żałoba to część życia
Idei stojącej za projektem i towarzyszącymi mu warsztatami nie da się jednak zamknąć wyłącznie w opisie programu i artystycznych efektów. U podstaw „Pieśni żałobnych” leży potrzeba uważnego spotkania z tematami, które we współczesnej kulturze często pozostają wypierane lub przemilczane – ze stratą, żałobą i pamięcią. O tym, skąd wziął się pomysł na warsztaty i dlaczego praca z pieśniami żałobnymi może dziś pełnić ważną, wspólnotową funkcję.
-Nasze warsztaty mają być takim wentylem dla trudnych emocji. Mogą być dobre dla osób w żałobie. Żyjemy w czasach, kiedy coraz częściej jesteśmy samotni i samotnie żałobę przeżywamy. Czasami nosimy ją przez wiele lat. Po to te warsztaty robimy, żeby móc o tym głośno powiedzieć. Powiedzieć, że możemy cierpieć, możemy płakać, że istnieje ból. Strata bliskiego człowieka, zwierzęcia czy nawet strata czegoś w sobie, może być bardzo traumatyczna. Jednak obecność drugiego człowieka i wspólnota mogą nam pomóc. Lament po śmierci towarzyszy ludziom od tysięcy lat. Jako artyści chcemy podjąć temat śmierci i żałoby i potraktować go społecznie. Interesuje nas, jak wygląda myślenie o śmierci i społeczne konsekwencje tego, że jest to marginalizowane i spychane na dalszy plan. Chcemy pogodzić ludzi z tym, że śmierć to element życia – mówi Marta Filipiak, artystka, producentka, reżyserka, scenografka filmowa, a także prezes Fundacji Czarny Karzeł
Projekt „Pieśni żałobne – tradycja i współczesne konteksty” miał charakter wielowymiarowy i międzypokoleniowy. Uczestnicy poznawali wierzenia i zwyczaje związane ze śmiercią w różnych kulturach oraz polską tradycję pogrzebową Pomorza i Kujaw (warsztaty z Dominiką Kiss-Orską), rozmawiali o doświadczeniu żałoby i współczesnych sposobach jej przeżywania podczas spotkania z Martą Tarnowską z Instytutu Dobrej Śmierci, analizowali ludową symbolikę kostiumów i scenografii z Martą Filipiak, pracowali z ruchem i rytmem scenicznym pod okiem Mai Lubawy oraz z głosem podczas zajęć prowadzonych przez Bruno Maciejewskiego.
Finałowy koncert odbędzie się 31 stycznia 2026 roku w Studiu Cierpienie w Smarzykowie (Smarzykowo 6) koło Bydgoszczy. Wydarzenie rozpocznie się o godzinie 17:00 antropologiczną opowieścią Ewy Grochowskiej zatytułowaną „Puste noce, szczodre dnie – o śmierci, pożegnaniu, obrzędach przejścia i praktykowaniu pamięci w kulturze tradycyjnej”, natomiast o godzinie 17.30 zaplanowany jest finałowy koncert chóru pieśni żałobnych. Ze względu na kameralny charakter przestrzeni liczba miejsc dla publiczności jest ograniczona, dlatego organizatorzy proszą o wcześniejsze zapisy, które przyjmowane są telefonicznie pod numerem 504 648 700 (kontakt: Małgorzata Pałczyńska) lub mailowo pod adresem fundacja.czarnykarzel@gmail.com.
