Dr n. med. Paweł Rajewski, prof. WSNoZ, MBA, specjalistą chorób wewnętrznych, specjalista chorób zakaźnych, hepatolog, transplantolog kliniczny. Konsultant wojewódzki w dziedzinie chorób zakaźnych dla województwa kujawsko- pomorskiego. Fot. nadesłane
Wątroba ma bardzo dobre zdolności regeneracyjne, ale jednocześnie przez lata może chorować „po cichu”, nie dając żadnych objawów klinicznych, a w chwili ich pojawienia się choroba zazwyczaj jest bardzo zaawansowana, na etapie przewlekłego zapalenia, a nawet na etapie marskości czy raka wątroby.
Wątroba to jeden z najważniejszych narządów człowieka – odpowiada za ponad 500 procesów metabolicznych, m.in. magazynuje składniki odżywcze, neutralizuje toksyny i reguluje gospodarkę lipidową oraz węglowodanową.
Oto 10 zasad, które sprzyjają jej długowieczności i prawidłowemu funkcjonowaniu.
1. Nie dopuszczaj do nadmiaru tkanki tłuszczowej
Najważniejszym czynnikiem ryzyka rozwoju stłuszczeniowej choroby wątroby związanej z dysfunkcja metaboliczną- MASLD (Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease ), najczęstszej przewlekłej choroby wątroby na świecie, jest nadmiar tkanki tłuszczowej, zwłaszcza trzewnej.
• utrzymuj prawidłowy obwód talii-do 80 cm dla kobiet i 94 cm dla mężczyzn, i wskaźnik masy ciała do BMI 25 kg/m2.
• dąż do stabilnej masy ciała,
• nawet redukcja 5–10% masy ciała może poprawić znacząco stan wątroby.
2. Jedz jak mieszkańcy basenu Morza Śródziemnego
Najlepiej przebadanym modelem żywienia dla zmniejszenia ryzyka sercowo – naczyniowego i MASLD jest dieta śródziemnomorska.
Stawiaj na:
• warzywa i owoce,
• oliwę z oliwek,
• rośliny strączkowe,
• pełnoziarniste produkty zbożowe,
• ryby morskie,
• orzechy.
Ogranicz:
• żywność ultraprzetworzoną,
• tłuszcze trans,
• nadmiar czerwonego mięsa.
3. Ogranicz cukier, szczególnie fruktozę
Nadmiar cukrów prostych nasila proces de novo lipogenezy w wątrobie.
Unikaj:
• słodzonych napojów,
• syropu glukozowo-fruktozowego,
• nadmiaru soków owocowych,
• regularnego podjadania słodyczy.
4. Ruszaj się codziennie
Aktywność fizyczna zmniejsza ilość tłuszczu wątrobowego nawet bez dużej utraty masy ciała.
Cel:
• minimum 150–300 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo,
• 2–3 treningi oporowe,
• ograniczenie siedzenia.
5. Alkohol traktuj jako wyjątek, nie codzienność
Nie istnieje całkowicie bezpieczna dawka alkoholu dla wszystkich.
Im mniej:
• tym lepiej dla regeneracji hepatocytów,
• mniejsze ryzyko marskości,
• niższe ryzyko nowotworów wątroby.
W chwili obecnej uważa się, że każda ilość alkoholu jest szkodliwa dla zdrowia.
6. Chroń się przed wirusowymi zapaleniami wątroby
Zapobieganie jest skuteczniejsze niż leczenie.
Pamiętaj o:
• wykonaniu chociaż raz w życiu badania na obecność przeciwciał anty HCV,
• jeśli urodziłeś się przed 1996 r. (rok kiedy wprowadzono w Polsce obowiązkowe szczepienia noworodków przeciw WZW B), wykonaj badanie na obecność AgHBs,
• zaszczep się przeciw WZW B jeśli nie jesteś chory i do tej pory się nie szczepiłeś,
• jeśli nie wiesz, czy byłeś szczepiony wykonaj badanie na obecność przeciwciał anty HBs,
• jeśli dużo podróżujesz zaszczep się przeciw WZW A.
• diagnostyce w kierunku zakażeń wirusowych wątroby przy nieprawidłowych wynikach transaminaz – ALT.
7. Uważaj na leki i suplementy diety
Przyjmowanie dużej liczby suplementów diety nie zawsze jest zdrowe, zwłaszcza bez kontroli i zwłaszcza, jeśli łączy się je z lekami.
Są częstą przyczyną polekowego i po suplementacjnego uszkodzenia wątroby – DILI/HILI (Drug-Induced Liver Injury/ Herb-Induced Liver Injury)
Nigdy:
• nie przekraczaj zalecanych dawek leków, nawet tych bez recepty np. paracetamolu,
• nie łącz wielu preparatów bez konsultacji z lekarzem,
• nie stosuj długotrwale suplementów niewiadomego pochodzenia.
8. Zachowaj bilans pomiędzy pracą a życiem prywatnym – work-life-balance oraz Dbaj o rytm dobowy i sen
Zaburzenia snu zwiększają ryzyko zaburzeń metabolicznych oraz stłuszczenia wątroby.
Staraj się:
• spać 7–9 godzin,
• utrzymywać stałe godziny snu,
• unikać późnonocnego podjadania.
9. Pij kawę
To jedna z najlepiej udokumentowanych interwencji ochronnych dla wątroby.
Korzyści obserwowano przy:
• min. 2–3 filiżanki dziennie,
• również kawa bezkofeinowa wykazuje działanie ochronne, ale nieco w mniejszym stopniu.
Kawa wiąże się z mniejszym ryzykiem:
• stłuszczenia,
• przewlekłego zapalenia,
• włóknienia,
• marskości,
• rozwoju raka wątrobowokomórkowego.
10. Kontroluj swoje wyniki
Wątroba długo nie daje objawów lub objawy są subkliniczne.
Regularnie oceniaj:
• aktywność ALT i AST,
• profil lipidowy,
• poziom glukozy lub HbA1c,
• ciśnienie tętnicze,
• masę ciała i obwód talii.
Badania te powinny być wykonywane co roku.
W grupach ryzyka warto rozważyć ocenę stłuszczenia wątroby – USG jamy brzusznej, elastografia wątroby metodą VCTE i włóknienia wątroby – wskaźnik FIB-4, elastografia wątroby metodą VCTE.
Osoby zdrowe, bez przewlekłych chorób wątroby i czynników ryzyka ich rozwoju, powinny wykonywać usg jamy brzusznej co 3-5 lat.
Złota zasada longevity dla wątroby
To, co szkodzi wątrobie najbardziej, to nieprawidłowy styl życia – niewłaściwa dieta: przewlekły nadmiar kalorii, cukrów prostych, tłuszczów nasyconych, alkoholu i siedzący trybu życia.
To, co służy jej najlepiej, to regularność: aktywność fizyczna, zbilansowana dieta, kawa, unikanie alkoholu, dbanie o prawidłową masę ciała i profilaktyka obejmująca zarówno szczepienia ochronne przeciw WZW A i B, jak i wykonywanie systematyczne badań okresowych z oceną parametrów wątrobowych, w tym przynajmniej raz w życiu oznaczenie anty HCV oraz metabolicznych.
Zapisz się na newsletter „Bydgoszcz Informuje”!
