106 lat temu. 20 stycznia 1920. Jan Biziel wita pierwsze polskie oddziały, które przybyły do Bydgoszczy / Mat. Wojskowego Biura Historycznego
20 stycznia 1920 roku polskie wojsko wkroczyło do Bydgoszczy – to wydarzenie pieczętujące długi proces powrotu naszego miasta do Macierzy po 148 latach pruskiego zaboru. Przedstawiamy kalendarium niepodległości.
Dziś, we wtorek (20 stycznia) obchodzimy 106. rocznicę powrotu Bydgoszczy do Polski. O godz. 11 władze miasta złożą kwiaty na Cmentarzu Bohaterów Bydgoszczy. O godz. 13, na Starym Rynku, oficjalne uroczystości rocznicowe, otwarte dla wszystkich mieszkańców. Harcerze ze Zrzeszenia Harcerskiego Piąta.PL w nocy z 19 na 20 stycznia, w ramach cyklicznej akcji „Nocna Zmiana Miasta”, złożyli kwiaty i zapalili znicze z miejską wstążką m.in. pod tablicami „Ojców polskiej Niepodległości”.
14 stycznia 1918
Trwa wojna. „Dziennik Bydgoski” publikuje deklarację prezydenta USA Woodrowa Wilsona i jego powojenny program pokojowy. W 14. punkcie mowa o stworzeniu niezawisłego państwa polskiego, które winno obejmować tereny zamieszkałe przez ludność niezaprzeczalnie polską.
Październik 1918
Melchior Wierzbicki – prawnik z Gniezna, mieszkał w Bydgoszczy od 1896 roku. Był delegatem na Polski Sejm Dzielnicowy w Poznaniu w grudniu 1918 roku, a od lata 1919 roku kierował Podkomisariatem Polskiej Rady Ludowej na Obwód Nadnotecki w Bydgoszczy. Stworzył sieć polskich obserwatorów i pełnomocników, którzy mieli chronić miasto i obwód przed wywozem majątku publicznego przez Niemców. Jest pochowany, razem z synem, który zginął w Powstaniu Wielkopolskim, na Cmentarzu Nowofarnym przy ul. Artyleryjskiej / Mat. Wikipedia Commons
Polscy działacze z Janem Bizielem i Melchiorem Wierzbickim na czele powołują tajny Komitet Obywatelski podporządkowany Centralnemu Komitetowi Obywatelskiemu w Poznaniu.
3 listopada 1918
Niemieccy mieszkańcy Bydgoszczy organizują wiece przeciwko przyłączeniu wschodnich terenów Cesarstwa Niemiec (w tym Bydgoszczy) do Polski.
10 listopada 1918
Po wybuchu rewolucji w Niemczech dochodzi w Bydgoszczy do zamachu na komendanta, generała Krause. W Bydgoszczy zawiązuje się rewolucyjna, niemiecka Rada Żołnierska z przedstawicielami niemieckich robotników.
16 listopada 1918
Jan Biziel – Po powrocie miasta do macierzy Biziel został mianowany członkiem Tymczasowej Rady Miejskiej. Brany był też pod uwagę jako następca tymczasowego prezydenta Jana Maciaszka, ale nie przyjął tej propozycji. Po wyborach stanął za to na czele nowej Rady Miasta, w której reprezentował interesy ugrupowania chrześcijańsko-demokratycznego. Nie rezygnował jednocześnie z pracy w służbie zdrowia. Pełnił jednocześnie funkcje naczelnego lekarza Lecznicy Miejskiej i prezesa Lekarskiego Towarzystwa Naukowego. Działał też w Izbie Lekarskiej Poznańsko-Pomorskiej i prowadził prywatną praktykę. Zmarł w 1932 roku. Jego imię nosi Szpital Uniwersytecki nr 2 / Fot. Wikipedia Commons
Po zawieszeniu broni na froncie powstaje w Bydgoszczy Polska Rada Ludowa z dr. Janem Bizielem na czele. Nawoływała polskich obywateli do zachowania spokoju. Dwa dni wcześniej, 14 listopada zawiązała się w Poznaniu Naczelna Rada Ludowa. 15 listopada Niemcy tworzą Heimatschutz, przemianowany szybko na Grenzschutz z Georgem Cleinowem na czele.
27 grudnia 1918
Wybucha Powstanie Wielkopolskie. W okolice Bydgoszczy (Nakło) walki docierają już 1 stycznia 1918 roku. Szubin powstańcy zdobywają ostatecznie 11 stycznia, podobnie jak Żnin i Łabiszyn. 14 stycznia opanowują Rynarzewo. Walki trwają do 16 lutego i kończą się wraz z zawartym pod wpływem państw Ententy rozejmem w Trewirze. Zadecydowano, że przynależności państwowej Bydgoszczy i innych ziem zaboru pruskiego zdecyduje konferencja pokojowa. W Bydgoszczy, mieście z wielką przewagą Niemców, walk w czasie powstania nie było, choć w grudniu 1918 roku trwały przygotowania. Udzielano za to pomocy medycznej rannym powstańcom. Bydgoszczanki: Apolonia Ziółkowska. Stefania Tuchołkowa i Wincentyna Teskowa zajmowały się przerzutem ochotników do oddziałów powstańczych.
12 lutego 1919
Niemcy z Bydgoszczy aresztują m.in. Jana Teskę, red. naczelnego „Dziennika Bydgoskiego”. Niemieckie organizacje żądają potem pozostawienia Bydgoszczy i innych ziem w granicach państwa niemieckiego.
27 czerwca 1919
Zawarto Traktat Wersalski. Zakłada m.in. przyłączenie całej dawnej, pruskiej prowincji poznańskiej wraz z Bydgoszczą do Polski.
26 lipca 1919
Utworzenie Podkomisariatu Naczelnej Rady Ludowej w Bydgoszczy z Melchiorem Wierzbickim na czele. Kompetencje Podkomisariatu ustalone 7 i 8 sierpnia w Berlinie obejmowały przedstawicielstwo władz polskich w Warszawie na terenie Bydgoszczy i obwodu nadnoteckiego. Zajął się przygotowaniami do przejęcia miasta przez władze polskie np. trudnym zadaniem skompletowania kadry urzędniczej.
17 sierpnia 1919
Stuosobowy oddział Grenzschutzu demoluje Dom Polski.
25 listopada 1919
Ostateczne porozumienie ustalające szczegóły przejęcia Bydgoszczy przez wojska polskie. Zakładało, że stanie się to siedem dni po ratyfikacji Traktatu Wersalskiego przez Niemcy. Tereny przyznane Polsce miały zostać zajęte przez wojska Frontu Wielkopolskiego gen. Józefa Dowbor Muśnickiego i Frontu Pomorskiego gen. Józefa Hallera.
10 stycznia 1920
Ratyfikacja Traktatu Wersalskiego.
14 stycznia 1920
Jan Maciaszek – za jego prezydentury do granic administracyjnych Bydgoszczy włączono 18 gmin podmiejskich, w większości zamieszkanych przez Polaków. Prezydent rozpoczął budowę sieci wodociągowej i kanalizacyjnej na przedmieściach, dbał o budowę i rozwój szkolnictwa polskiego, angażował się w sprawy Teatru Miejskiego. W 1921 roku, po zajściach w mieście wywołanych m.in. przez trudne warunki gospodarcze, zrezygnował ze stanowiska prezydenta / Mat. Wojskowego Biura Historycznego
Jan Maciaszek zostaje mianowany komisarzem generalnym rządu polskiego. Zaczynają się przygotowania do powitania wojska. Komisje ds. przyjęcia żołnierzy apelują o przygotowanie 5 tys. metrów girland i przystrajanie domów.
19 stycznia 1920
Uroczystość przejęcia przez Polaków władzy w Bydgoszczy w siedzibie magistratu na Starym Rynku. Stronie niemieckiej przewodniczy burmistrz Hugo Wolff, a polskiej komisarz Jan Maciaszek i przedstawiciele Podkomisariatu Polskiej Rady Ludowej. Hugo Wolff przekazał symboliczne klucze do miasta.
20 stycznia 1910
O godz. 10.40 na Stary Rynek wkraczają pierwsi polscy żołnierze. Maszeruje batalion saperów pod dowództwem płk. Witolda Butlera i pół szwadronu 16. Pułku Ułanów Wielkopolskich. Wita ich dr Jan Biziel.
22 stycznia 1920
Do Bydgoszczy przyjeżdża gen. Józef Dowbor Muśnicki (na zdjęciu na koniu z lewej) i podsekretarz stanu w Ministerstwie Byłej Dzielnicy Pruskiej Leon Janta-Połczyński. Uroczysta defilada wojskowa w mieście.
Korzystaliśmy z materiału „Niepewny czas Bydgoszczy w latach 1918-1920”. Tekst: Krystian Strauss. Wydawca: Kujawsko-Pomorskie Centrum Kultury.
Zapisz się na nasz newsletter!
