23 lipca 1594 roku pierwszy zarządca zakładu, Walenty Jahns, złożył przysięgę mincerską – to symbolicznt dzień narodzin bydgoskiej mennnicy. Historię tego wyjątkowego miejsca opowie nowa stała wystawa Muzeum Okręgowego.
Wystawa „Mennica bydgoska” zostanie otwarta 26 listopada w Europejskim Centrum Pieniądza na Wyspie Młyńskiej. To właśnie w tym miejscu, przy ul. Mennica 4, działał niegdyś jeden z najważniejszych zakładów menniczych dawnej Rzeczypospolitej. Nowa ekspozycja ma być nowoczesną, multimedialną opowieścią nie tylko o monetach, ale także o ludziach, technologii, ambicjach i znaczeniu Bydgoszczy w historii gospodarczej kraju.
Data otwarcia wystawy nawiązuje do rocznicy przysięgi mincerskiej Walentego Jahnsa, uznawanej za formalny początek funkcjonowania bydgoskiej mennicy w 1594 roku. W pierwszej połowie 1594 r. Zygmunt III Waza nadał przywilej założenia mennicy w Bydgoszczy podkomorzemu ziemi krakowskiej, Stanisławowi Cikowskiemu z Wojsławic, herbu Radwan. Mennica ta, będąca prywatną własnością Cikowskiego, miała wybijać monety koronne na potrzeby całego kraju. Musiały być one podobne do monet wybijanych w innych mennicach, a ponadto Cikowski miał co roku wpłacać do kasy podskarbiego sumę 332 zł 24 gr. Na miejsce lokalizacji zakładu wybrano jedną z wysp w zakolu Brdy. Dzięki podwyższeniu brzegów można było spiętrzyć płynącą wodę i korzystać z jej energii. Zalety tego miejsca stanowiły bliskość miasta, a więc zaopatrzenia i kwater, a także możliwości komunikacyjne, jakie dawała rzeka. Walory te potrafiono docenić w odległym Krakowie. 29 lipca 1594 r. pełnomocnik Cikowskiego podpisał umowę na dzierżawę mennicy z Walentym Jahnsem, dzierżawiącym już mennice w Poznaniu i Wschowie. Oprócz przestrzegania zobowiązań wobec podskarbiego Jahns miał płacić Cikowskiemu czynsz, który wynosił prawdopodobnie 2000 zł. 29 listopada w Bydgoszczy odbyło się zaprzysiężenie Jahnsa jako dzierżawcy i Henryka Hornbocka jako wardajna, czyli probierza. Wkrótce potem mennica rozpoczęła swoją pracę.
Nie tylko monety, ale ludzie i technologie
– Przygotowywana ekspozycja będzie nie tylko opowieścią o monetach, ale przede wszystkim o ludziach, technologii, ambicjach i historii miasta, które przez stulecia odgrywało ważną rolę gospodarczą w Rzeczypospolitej. Chcemy stworzyć miejsce nowoczesne i angażujące, przestrzeń, w której dziedzictwo Bydgoszczy i całego kraju spotyka się ze współczesnymi formami narracji muzealnej – podkreśla dr Anna Kornelia Jędrzejewska, dyrektorka Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy.
Wystawa będzie łączyć najnowszą wiedzę numizmatyczną z historią, kulturą i techniką. Zwiedzający zobaczą, jak działała jedna z najważniejszych mennic dawnej Rzeczypospolitej i poznają wykorzystywane w niej rozwiązania technologiczne. Bydgoska mennica była wyjątkowa między innymi ze względu na wykorzystanie energii płynącej wody.
Ekspozycja ma być przygotowana z myślą o różnych grupach odbiorców – dzieciach, młodzieży, dorosłych i seniorach, a także osobach ze szczególnymi potrzebami. Wśród zaplanowanych rozwiązań znajdą się prezentacje multimedialne, opisy dźwiękowe, powiększenia eksponatów, rekonstrukcja prasy menniczej oraz holograficzna animacja z udziałem króla Zygmunta III Wazy.
Trzy wyjątkowe trojaki i tajemnica „BIDG”
Na wystawie nie zabraknie także wyjątkowych monet. Jednym z najcenniejszych eksponatów będzie niezwykle rzadki trojak koronny Jana Kazimierza z 1650 roku, z tajemniczym napisem „BIDG”. Choć może on sugerować, że moneta została wybita dla Bydgoszczy, w rzeczywistości była przeznaczona dla całego kraju. Znane są zaledwie trzy egzemplarze tego trojaka, co czyni go rzadszym od słynnej studukatówki Zygmunta III.
Na wystawie będzie można zobaczyć również tzw. talar lekki Zygmunta III z 1624 roku, wyróżniający się nietypową wagą i bogactwem detali, a także niezwykle rzadki dukat koronny Władysława IV z 1641 roku. Ten ostatni skrywa do dziś nierozwiązaną zagadkę anonimowego rytownika, który podpisał swoje dzieło jedynie inicjałami „B S”.
– Mennica koronna działająca w Bydgoszczy była miejscem niezwykłym, nowoczesnym jak na swoje czasy, związanym z międzynarodowym przepływem technologii, ludzi i idei. Chcemy pokazać nie tylko same monety, ale także historie, które się za nimi kryją. Każdy eksponat opowiada o ambicjach władców, kunszcie rytowników, ekonomii państwa i codzienności dawnych mieszkańców miasta – mówi dr Krzysztof Jarzęcki, kierownik Działu Numizmatyki MOB i kurator wystawy.
Nowocześnie o historii
Nowa wystawa stała „Mennica bydgoska” zostanie otwarta 26 listopada 2026 roku w Europejskim Centrum Pieniądza, oddziale Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, przy ul. Mennica 4.
Realizacja ekspozycji została dofinansowana ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury. Dzięki temu historyczna opowieść o bydgoskiej mennicy zostanie przedstawiona w nowoczesnej, dostępnej i multimedialnej formie.
Zapisz się do naszego newslettera!
